1990-1994: Sự bùng nổ sáng tạo và công nghệ

Khoảng thời gian đầu thập niên 90 thường được coi là thời kì hoàng kim của ngành game, đầy ắp những trò chơi sáng tạo và đổi mới. Chỉ trong vài năm, nhiều thể loại mới đã liên tục được khai sinh hoặc hoàn thiện, tạo nên nhiều tên tuổi kinh điển không gì sánh bằng, cũng như những series còn tồn tại cho tới tận ngày nay.

Dune II đã xác lập tiêu chuẩn cho thể loại RTS; Wolfenstein 3D và Doom giới thiệu thể loại FPS (hay còn gọi là Doom-clones – Doom "nhái") với thế giới; Civilization phổ biến thể loại 4X; Alone in the Dark mở ra thể loại kinh dị sinh tồn; Street Fighter II, Mortal Kombat và The King of Fighters thống trị thị trường arcade; thể loại platformer (đi cảnh) có Super Mario World, Donkey Kong Country, Sonic, Megaman X, Castlevania: Rondo of Blood và Super Metroid; JRPG thì có Earthbound, Final Fantasy VI, Breath of Fire và Secret of Mana; LucasArts và Sierra phát hành hàng tá game phiêu lưu tuyệt vời; Ultima Underworld cho thế giới thấy cách làm game 3D, và danh sách còn kéo dài mãi: Need for Speed, Warcraft, SimCity 2000, Mario Kart, X-COM, Lemmings, F-Zero, Wing Commander, Star Fox, v.v.

Khi ngày càng nhiều người có kết nối dial-up (quay số) hay khả năng truy cập vào BBS (bulletin board system – hệ thống bảng tin), "shareware" (phần mềm chia sẻ), bao gồm cả những trò chơi như Epic Pinball, Duke Nukem và Doom lẫn nhiều phần mềm khác, bắt đầu lan rộng . Người dùng có thể thử miễn phí và sau đó mở khoá bản đầy đủ khi đăng kí qua thư. Đây là cách để các studio nhỏ tiếp thị trực tiếp trò chơi của họ mà không cần đến các nhà bán lẻ. Sau đó, nhiều tạp chí game bắt đầu đính kèm đĩa CD-ROM chứa các tựa game shareware, cũng như nhiều demo và trailer, góp phần lan toả thêm mức độ phổ biến.

Mảng phần cứng cũng chứng kiến sự cạnh tranh khốc liệt. Cuộc chiến giữa Super Nintendo và SEGA Genesis/Mega Drive là một trong những "mối thù" nổi tiếng nhất lịch sử ngành game, nhưng các hệ máy console ít tên tuổi hơn như TurboGrafx-16, Phillips CD-I, NeoGeo và 3DO cũng tranh giành chỗ đứng.

Khốc liệt hơn cả là cuộc chiến máy tính gia đình. Với sự hỗ trợ của công nghệ mới như đồ hoạ VGA và bộ xử lí Intel i386, máy tính tương thích IBM PC đã chứng minh vị thế bất bại của mình. Năm 1993, Atari rời bỏ cuộc chiến để tập trung vào hệ máy Jaguar. Chẳng bao lâu sau, Commodore nhanh chóng tiếp bước, phá sản vào năm 1994. Chỉ có Apple vẫn bền chí, cố gắng duy trì tên tuổi của dòng Macintosh.

IBM cũng không phải người chiến thắng. Năm 1994, Compaq đã thế chỗ IBM trở thành nhà cung cấp PC lớn nhất tại Mỹ. Máy tính tương thích IBM PC đã chuyển mình, khi bộ đôi "Wintel" – Windows và chip Intel – trở thành tiêu chuẩn công nghiệp.

Dù ngày càng trở nên phổ biến, máy tính vẫn không phải một mặt hàng dễ mua, do công nghệ phát triển nhanh chóng, sự xuất hiện của các tiêu chuẩn cạnh tranh và nhiều yếu tố cần cân nhắc: nền tảng, bộ xử lí, hệ điều hành, modem, card âm thanh, card đồ hoạ, ổ CD-ROM và ZIP, tất cả đều được giải thích rất sơ sài cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, nếu bạn lựa chọn khôn ngoan, thì đó chính là khoảng thời gian đẹp nhất trong đời.

Xu hướng:

*The 7th Guest* (1993) sử dụng diễn viên người thật đóng vai hồn ma. Trò chơi này thường được xướng tên cùng *Myst* với vai trò phổ biến định dạng CD-ROM.

CD-ROM & FMV: Trong khi đĩa mềm chỉ có dung lượng 1,4MB, định dạng CD-ROM mới có thể chứa tận 650MB dữ liệu. Dung lượng lưu trữ phình to đã giúp các nhà phát triển theo đuổi những ý tưởng táo bạo nhất: không chỉ dùng nhạc thu âm sẵn thay vì tệp MIDI, mà còn cả hình nền dựng sẵn, đoạn phim cắt cảnh và thậm chí là diễn viên người thật thế chỗ cho đồ hoạ pixel với FMV (Full Motion Video). Dù nhanh chóng lỗi thời, nhưng vào thời điểm đó, FMV được ca ngợi là sự kết hợp giữa game và điện ảnh được mong chờ từ lâu. Tuy nhiên, yêu cầu hệ thống lại cao, với ổ đĩa CD-ROM, card âm thanh và card đồ hoạ đắt tiền.

Thang đánh giá ESRB là cách đối phó của ngành với yêu cầu kiểm duyệt nội dung.

Entertainment Software Rating Board – ESRB: Mặc dù yếu tố bạo lực và tình dục trong game không phải là điều mới mẻ, việc sử dụng diễn viên người thật trong các trò chơi như Mortal Kombat và Night Trap lại làm dấy lên tranh cãi, sau đó một phiên điều trần về chủ đề này đã diễn ra vào năm 1993. Nintendo đã phản hồi bằng cách tự kiểm duyệt các trò chơi của mình, trong khi SEGA tạo ra hệ thống xếp hạng riêng. Sau cùng, nhiều công ty game đã hợp tác để thành lập Entertainment Software Association (Hiệp hội Phần mềm Giải trí – ESA), dẫn đến việc tạo ra hệ thống xếp hạng tự điều chỉnh ESRB vào năm 1994.

*Aliens TC* là một bản mod chuyển đổi hoàn toàn của *Doom*, dựa trên bộ phim *Aliens* và ra mắt vào năm 1994.

Khả năng mod: Các lập trình viên đã mày mò mã nguồn trong game của người khác từ buổi bình minh của trò chơi điện tử, nhưng id Software nhận thấy quá trình mod Wolfenstein 3D rất cồng kềnh và quyết định làm cho Doom dễ mod hơn – mọi thứ cần thiết đều có trong các tệp WAD ("Where’s All the Data?"). Với sức lan toả rộng rãi của Doom và sự ra đời của Internet, hàng ngàn bản mod đã ra đời. Triết lí này được đem vào Quake và sau này là Half-Life, dẫn đến những bản mod huyền thoại như Team Fortress và Counter-Strike.

1990:

Windows 3.0 ra mắt. Microsoft đã hợp tác với nhiều công ty để bán máy tính tương thích IBM PC cài đặt sẵn Windows 3.0, qua đó giúp HĐH này trở nên cực kì phổ biến.

Mạng lưới toàn cầu (World Wide Web), tức Internet ngày nay, bắt đầu hình thành khi trình duyệt web đầu tiên, HTTP, HTML và các trang web xuất hiện.

1991:

Sonic the Hedgehog là đòn đáp trả của SEGA cho Mario của Nintendo. Nhanh nhẹn và gai góc hơn, linh vật này sẽ trở thành một biểu tượng của ngành game thập niên 90, đặc biệt là trong cuộc chiến console giữa Nintendo và SEGA.

Super Nintendo ra mắt. Mặc dù ra đời muộn hơn nhiều so với Genesis/Mega Drive, hệ máy này đã "chiến thắng" thế hệ 16-bit, với doanh số 41 triệu bản.

Linux lần đầu ra mắt. Hệ điều hành do Linus Torvalds tạo ra, dẫn đến nhiều hệ điều hành mã nguồn mở miễn phí được nhiều công ty và người dùng sử dụng.

1992:

Mortal Kombat không chỉ chinh phục thị trường arcade và khởi đầu một mối kình địch lâu đời với Street Fighter, mà còn khiến các bậc phụ huynh phẫn nộ vì quá bạo lực, mở đường cho sự ra đời của ESRB.

1993:

Myst sử dụng đĩa CD-ROM để mang đến một tựa game Phiêu lưu tuyệt đẹp, dễ tiếp cận với thiết kế khéo léo, trở thành trò chơi bán chạy nhất trên PC.

Doom ra đời, tiếp cận hàng triệu người dưới dạng shareware. Doom là một trong những tựa game quan trọng nhất mọi thời đại, mở đường cho thể loại bắn súng góc nhìn thứ nhất (FPS), tử chiến nhiều người (multiplayer deathmatches) và khả năng mod.

1994:

SEGA Saturn ra mắt trong vai trò kế nhiệm Genesis/Mega Drive. Do giá thành đắt đỏ, chiến lược quảng bá kém hấp dẫn và nhiều game chỉ có ở Nhật Bản, hệ máy này đã thất bại, chỉ bán được 9 triệu bản.

PlayStation là hệ máy console đầu tiên của Sony. Mang đến trải nghiệm đồ hoạ 3D tại gia, chiếc máy mạnh mẽ này đã thống trị thị trường, bán được hơn 100 triệu bản.